Ngā Whakataunga me ngā Tūtohutanga

Ngā Otinga Matua o te Taraipiunara

Ko ngā otinga matua o te Taraipiunara e whai ake nei:

  • he kaupapahere nā te Karauna te marohi ngongo parahanga;
  • i whakahaumarutia ngā tauranga hī ika e te Tiriti o Waitangi, ā, ki te tuku i ngā parakaingaki o Rotorua ki te Awa o Kaituna, ka takahi i ngā mātāpono o te Tiriti nā te mea ka parahangatia ngā tauranga hī ika; ā
  • he kaupapa rerekē ki te ngongo parahanga e whai kiko ana, ā, kāore i takahi i ngā uara Māori.

Ngā Tūtohutanga Matua o te Taraipiunara

Ko ngā tūtohutanga matua o te Taraipiunara:

  • me kaua te waihangatanga o te ngongo parahanga kia tuku i te parakaingaki ki te Awa o Kaituna, nā te mea e takahi ana i te Tiriti o Waitangi;
  • me mahi i te rangahau ki te ākiri ā-whenua hei tikanga kē o te whakakore i te parakaingaki;
  • me panoni te Water and Soil Conservation Act 1967 me te ture hāngai kia whakamana i ngā poari wai ā-takiwā me te Planning Tribunal kia aro atu ki ngā uara ā-wairua, ā-ahurea hoki a te Māori ina whakatau ana e pā ana ki ngā mōtika wai; ā
  • me whakarato kē te Kāwanatanga i te pūtea āwhina ōrite mēnā i whakamahia kētia te hātepe unuhanga ā-koiora, ā-matū rānei kia whakakore i te parakaingaki, hāunga te ngongo parahanga.

Te Urupare a te Karauna

I whakarērea e te Karauna te tautoko ahumoni katoa mō te ngongo parahanga, ā, ka pānui i tana tautoko mō te raupapatanga o te taupuni whakatika paru me te kōwhiringa tuku ā-whenua mō te parakaingaki o Rotorua. Ko te mahi o tēnei kaupapa hou he tuku i te parakaingaki hei wai rehu ki ngā rākau i roto i te Ngāherehere o Whakarewarewa e tata ana. Kāhore he mōrea e tae atu te hekenga paru ki te roto, ki ētahi atu arawai rānei. He ōrite te pūtea āwhina i tāpaetia e te Karauna i tō te kaupapa ngongo parahanga.

I panonitia te Water and Soil Conservation Act 1967 hei wāhanga o te arotake o ngā ture katoa e tū nei hei mana urungi o te whakahaere o ngā rauemi o Aotearoa. I pāhitia tētahi ture hou, te Resource Management Act, i te tau 1991, ā, i roto ētahi kōrero mō te Tiriti o Waitangi me ngā uara ā-wairua, ā-ahurea hoki a te Māori.

Hei Pānuitanga Anō

  • ‘Flushed with Success’, New Zealand Herald, 6 o Hūrae 1990
  • Te Rōpū Whakamana i Te Tiriti o Waitangi, Report of the Waitangi Tribunal on the Kaituna River Claim, 2nd ed (Wellington: Government Printing Office, 1989)
  • ‘The Treaty Today: What Went Wrong and What Are We Doing About It?’, New Zealand Geographic, Pēpuere–Māehe 1990, pp 32–71 pp

 

Te akomanga o mua Te akomanga e whai mai ana